Morderstwo dla Archiwum X

Etniczna mieszanka wybuchowa, podejrzany element i wzajemna nieufność utrudniały nawiązywanie zdrowych relacji międzyludzkich.

To zginął pewnej nocy milicjant na służbie, to zamordowano wicestarostę, to trzeba było liczyć się z pijanymi i uzbrojonymi czerwonoarmistami. Najbezpieczniej było spać w zabarykadowanej piwnicy. Ale nic tak nie wstrząsnęło mieszkańcami jak ujawnione szczegóły bestialskiego morderstwa, dokonanego na sześcioosobowej rodzinie, w tym na dzieciach.

Pływające we krwi ciała, pocięte i podziurawione nożem jak sito. Krew na ścianach, zdrapany naskórek morderców pod paznokciami denatów i siniaki dowodziły, że mordowani stawiali opór. Co stało się feralnej nocy w Szprotawie?

Pracownicy Muzeum Ziemi Szprotawskiej dotarli do unikatowego wspomnienia funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej, porucznika Czesława Kowalczyka, który ów tragiczny przypadek opisał następująco:

"…Pierwszą sprawą, która nim wstrząsnęła, było bestialskie morderstwo rodziny Misków, rodziców i czworga dzieci. Widok ran zadanych nożem i krew po kostki w pomieszczeniu piwnicznym mogło porazić nawet ludzi obytych z okrucieństwem wojny. Utkwił towarzyszowi Kowalczykowi widok młodej dziewczyny, której morderca zadał aż 41 ciosów nożem. Skala zwyrodnienia przekraczała ludzkie pojęcie. Sprawa ta niewątpliwie utkwiła w pamięci innych funkcjonariuszy. Na nic zdały się wysiłki, zarówno pracowników miejscowych jak i wyższego szczebla, w celu ujęcia mordercy. Sprawcy nie ujęto. Dziś mając takie zaplecze naukowo-techniczne, sprawa zostałaby wyjaśniona…".

Tyle raport porucznika. W tym roku mijają 63 lata od krwawego epizodu. Do dziś żyją jeszcze mieszkańcy, którzy pamiętają "czerwoną piwnicę" poniemieckiego domu, położonego na obrzeżach miasta. Mówią: Morderców nigdy nie schwytano albo nie chciano schwytać.

Za to przez dziesięciolecia przetrwała plotka, jakoby zbrodni dokonał znany im funkcjonariusz Urzędu Bezpieczeństwa zazdrosny o dziewczynę - córkę Misków, która odrzucała jego zaloty. Plotka wspomina także o klątwie, jakoby siostry Ubeka mordercy nigdy nie wyszły za mąż.

Ówczesna Milicja oficjalnie nie ustaliła sprawcy, bądź sprawców okrutnej zbrodni. Z innych relacji wynika, że o dokonanie morderstwa podejrzewano więcej jak udział tylko jednej osoby. Charakter mordu, tj. wymordowanie całej rodziny wraz z dziećmi w sposób przypominający rzeź, przypominał przypadki znane z porachunków pomiędzy Polakami a Ukraińcami.

Sprawą na łamach "Dwutygodnika Szprotawskiego" zajmował się po 1989 roku E. Haraźny. Jednakże bez efektu. Morderstwo Misków zostało niedawno przypomniane w opowiadaniu K. Wachowiaka zatytułowanym "Z pamiętnika szprotawskiej bezpieki".

Czy dziś, po 63 latach, jest jeszcze możliwym ustalenie sprawców i motywów zbrodni? Ostatnio słyszy się o dokonaniach polskich policjantów z tzw. Archiwum X. Czy podołaliby takiemu wyzwaniu i czy po tylu latach ma to sens?

Skorzystano:

Encyklopedia Ziemi Szprotawskiej i Żagańskiej, Szprotawa 2010.