Dzień dobry, dzieci - śmieci!

Dwadzieścia kilka lat
Ciągle w nic nie wierzę
Brak mi doświadczeń istotniejszych
Holocaustu, wojny, śmierci
Pornografia, telewizja
To mnie kształtowało
Dwadzieścia kilka lat

CKOD - „Dwadzieścia kilka lat”

To fragment tekstu zespołu "Cool Kids of Death" z płyty o tym samym tytule wydanej w 2002 r. Napisał go Jakub Wandachowicz (ur. 27 listopada 1975), basista i kompozytor wyżej wymienionej grupy, absolwent filozofii. Autor opublikowanego w tym samym czasie na łamach Gazety Wyborczej manifestu dotyczącego swojej generacji - Generacji Nic.

Na ten manifest natrafiła urodzona w roku 1989 Marta Megger, która czytała go, jak sama deklaruje, po raz pierwszy - mając 12 lat. Przez kolejnych 7 lat rozwijała się w zdrowiu i szczęściu jak wielu podobnych jej rówieśników. Przechodziła jako jeden z pierwszych roczników przez kontrowersyjną instytucję gimnazjum. Dostała się do dobrego liceum.

Jest poniedziałek 2 lutego 2009. Dziennik publikuje list otwarty Marty Megger, który ma być odpowiedzią na krzepiący serca artykuł sprzed kilku dni "Pierwsze pokolenie optymistów"  - dotyczący oczywiście jej „pokolenia”. W tym liście Marta m.in. napisała: "Pokolenia ’89 nikt nie wychował: ani rodzice, ani szkoła, ani nawet ulica. Jesteśmy generacją ludzi niewychowanych, aroganckich i bezczelnych. Ideały, wartości? Pokolenie ’89 to pokolenie alkoholików. Dla nas nie ma niczego bez alkoholu: studniówki, wycieczki, koncertu. Szacunek dla historii, tragedii poprzednich pokoleń? Przed oczyma mam obraz nastolatki robiącej sobie "zabawne" zdjęcie w piecu krematoryjnym w Oświęcimiu. Jesteśmy pierwszym pokoleniem najprawdziwszych egoistów i cwaniaków. W przeciwieństwie do pokolenia naszych rodziców nigdy nie mieliśmy i nie mamy wspólnych celów."

Zbliżamy się już bardzo szybko do dzisiejszej daty. W międzyczasie na wielu forach internetowych, portalach społecznych, na łamach wielu gazet toczą się mniej lub bardziej gorące dyskusje na temat tego, kim jesteśmy? Kim są ludzie urodzeni po roku 89?

Jest 06.04.2010. Jan Sowa, współtwórca korporacji Ha!art, na łamach "Tygodnika Powszechnego" publikuje tekst odnoszący się do wydanej kilka tygodni wcześniej powieści "Nie uderzy żaden piorun". Autorką książki jest Dominika Ożarowska, rocznik 90, a treścią jej "pokolenie" i jego problemy, w zasadzie to jego beznadziejność, bezideowość i pustka.

Nowe pokolenie [...] stwierdziło, że wszyscy bogowie umarli, wszystkie wojny zostały zakończone, a wszelkie ideały legły w gruzach.
Francis Scott Fitzgerald

I chociaż to ani początek, ani koniec tego zjawiska, i to jeszcze nie wszystkie fakty, to w tym miejscu witam w szufladzie Pokolenia Zero, która przede mną otworzyła się jednak w zupełnie innych okolicznościach. Pewnego dnia przyszedł do mnie mój kolega i powiedział, że jest pokoleniem ZERO. Zdziwiony zapytałem, dlaczego i co to w ogóle znaczy. "Zero, bo nie mam ambicji, nic mi się nie chce, nie mam perspektyw, planów, nie ma o co walczyć, nie ma żadnej komuny, żadnych karabinów, wojny... niczego nie ma." To powiedział młody, zdolny chłopak, z wieloma osiągnięciami. Nie znał wcześniej wspomnianych tekstów, podobnie jak ja wtedy, wynikło to z niego naturalnie i równie naturalnie przyznałem mu rację. Ta naturalność jest dla mnie kolejnym powodem, by sądzić, że Pokolenie ZERO to nie jest tylko poza kilku artystów, pojęcie ukute z przeznaczeniem skandalu, dyskusja, która toczy się gdzieś swoim biegiem - daleko.

Bo czym jest tak naprawdę to Pokolenie ZERO (przyjmijmy taką nazwę)? Czym jest termin i wszystkie jego przejawy, przypisany rocznikom urodzonym w wolnej, demokratycznej Polsce?

Każdy ma swoje słuchawki

Z jednej strony jest stwierdzeniem, że brakuje nam zasad, wartości, żyjemy w relatywizmie, podążamy za modami, a to, co nas cechuje, to ignorancja, arogancja, abnegacja, egoizm, kult pieniądza, bezideowość, totalny indywidualizm, interesowność. Jest krytyką społeczeństwa.

Z drugiej strony stwierdzeniem, że przejedliśmy się, zmęczyliśmy i mamy tego wszystkiego dość. Mamy dość wyścigu szczurów, planowania sobie życia, wymagania od siebie samych. Nic nas nie zaskoczy, nikt nas nie zszokuje, nie uderzy żaden piorun. Pokolenie ZERO da sobie radę w tym świecie bez autorytetów, bez liderów i bez wartości - bo kto je miał nam przygotować? Rodzice? Czy może przedstawiciele Generacji Nic? Gdzie są dla nas wzory osób 10 lat starszych? Gdzie miejsce na ambicje?

Czego nam brakuje? Brakuje nam wroga, traumy, idei, wspólnych celów. Nie mieliśmy PRL-u, chyba że na przypinkach albo koszulkach, nie walczyliśmy w żadnej wojnie, nie mamy przeciw czemu się zbuntować, zresztą i tak nic by to nie dało. Wszystko co lepsze już dawno zdarzyło się w Ameryce lub gdziekolwiek indziej na świecie i mieli tego więcej niż my jesteśmy w stanie sobie wyobrazić, nie warto się starać - co więcej, w tym wszystkim nie ma nic złego.

Jest to też obraz młodego „pokolenia” przedstawiany i komentowany nie tylko nie tylko w manifestach, twórczości CKOD, publikacjach np. Doroty Masłowskiej, ale również wielu innych artystów, publicystów, i ta tendencja do postrzegania otaczającej rzeczywistości nie bierze się z powietrza. Ten obraz to problem, którego nie można zbagatelizować, problem kondycji młodych ludzi i ich perspektyw, marzeń i ideałów. List Marty Megger nie był wyssany z palca, dyskusje toczące się na forach nie są prowadzone według czyjegoś scenariusza, to co dzieje się na ulicach, w klubach, szkołach to nie związek luźnych przypadków.

Kolejnym obliczem jest też śmiech z tych, którzy myślą, że coś da się zmienić, że można przykleić jeszcze gdzieś jakąś ideę - do czego? Do znieczulicy, telewizji, konsumpcji? Do silenia się na indywidualność, oryginalność i niezależność? Tylko z kogo ten śmiech, z tych, którym na niczym nie zależy i niczego od życia nie chcą, czy właśnie z tych, którzy bezideowo biegną za karierą i sukcesem, czy może z tych, którzy silą się na jakieś swoje przekonania i wartości, które w obliczu nihilizmu i tak wyglądają jałowo i pusto. To drwina z rzeczywistości Mc Donalda, Big Brothera, facebooka, lansu, mieć - zamiast być, wegetacji.

Pokolenie ZERO to wykrzywiona twarz młodych ludzi, to ich groteskowa karykatura, to przykra kompilacja spostrzeżeń. Niszczenie mitu młodych, dzielnych, ambitnych Polaków - patriotów, katolików. A może ta obawa o to, że jesteśmy kompletnie zdegenerowani, zdemoralizowani jest prawdziwa i uzasadniona? Że zagubienie i zniszczenie nie dotyczy tylko różowych, agresywnych dziewcząt i szeleszczących spodniami panów, ale stanowczej większości. I pomijając wszelkie oczywiste, społeczne patologie, to nam rzeczywiście nic nie przyświeca i nie tylko jesteśmy zatraceni, ale jeszcze do tego okrutnie głupi.

Dość pustki

Pokolenie ZERO, czy raczej mówienie o Pokoleniu ZERO, jest smutkiem, tęsknotą za czymś więcej, frustracją. Może ZERO to też paradoksalnie bunt, manifestacja: po co mieć nadzieję, po co mieć ideały, pomysły, skoro czeka mnie to samo, co poprzednich - rozczarowanie... a ci, którzy gorzko przyznają się do zera, tak naprawdę nie Zera nie chcą, chcą czegoś więcej niż życie w prostych schematach i niewola w służbie kapitalizmowi, mają dość pustki.

Całe to zjawisko sięga jednak głębiej i ma dużo szerszy zasięg. Korzeń to nie tylko Generacja Nic z manifestu Wandachowicza, to też Generacja X opisana na podstawie badań z 1964r brytyjskiej socjolog Jane Deverson nad grupą brytyjskich nastolatków, którzy: spali ze sobą przed ślubem, nie wierzyli w Boga, nie lubili królowej i nie szanowali rodziców. To „generacja ne ne” z Włoch i Hiszpanii i wiele innych, podobnych obserwacji dotyczących kondycji społeczeństwa, na całym świecie i to w ciągu ostatnich 50 lat. Więc może nie ma się czego obawiać, może zbyt wcześnie, a może... już za późno?